ISO 9001:2026 is gepubliceerd: wat verandert er en wat moet je nu doen?
ISO 9001:2026 is er. De nieuwe editie werd op 16 september 2026 gepubliceerd en vervangt ISO 9001:2015 als actuele internationale norm voor kwaliteitsmanagement. Voor organisaties die vandaag gecertificeerd zijn volgens de editie van 2015 betekent dat niet dat hun volledige kwaliteitsmanagementsysteem opnieuw moet worden opgebouwd. De basis blijft herkenbaar, maar een aantal onderwerpen krijgt duidelijk meer nadruk.
De belangrijkste veranderingen zitten onder meer in leiderschap, kwaliteitscultuur, ethisch gedrag, de relatie tussen kwaliteit en bedrijfsstrategie en een duidelijker onderscheid tussen risico’s en kansen. Ook werd een nieuwe Annex A toegevoegd om verschillende begrippen en eisen beter toe te lichten.
Voor organisaties die ISO 9001 al goed toepassen, is de overgang daarom vooral een goede gelegenheid om te beoordelen of het bestaande systeem nog altijd doet waarvoor het bedoeld is.
Niet alles opnieuw documenteren. Wel kritisch kijken wat moet worden aangepast en waar het managementsysteem beter kan werken.
Geen revolutie, wel een duidelijke volgende stap
Wie in 2015 de overgang van ISO 9001:2008 naar ISO 9001:2015 heeft meegemaakt, herinnert zich waarschijnlijk dat toen behoorlijk wat veranderde. De procesbenadering werd sterker uitgewerkt, risicogebaseerd denken kreeg een veel prominentere plaats en de High Level Structure zorgde voor een meer uniforme opbouw met andere ISO-managementsysteemnormen, zoals ISO 14001, ISO 45001 en ISO 27001.
Dat maakte het ook eenvoudiger om verschillende normen binnen één geïntegreerd managementsysteem te combineren. Context, leiderschap, risico’s, doelstellingen, audits, corrigerende maatregelen en directiebeoordeling kregen een meer vergelijkbare plaats binnen de verschillende normen.
ISO 9001:2026 bouwt daarop verder.
De bestaande basis blijft behouden. Klantgerichtheid, procesmanagement, risicogebaseerd denken, prestatie-evaluatie en continue verbetering blijven centraal staan. Ook de geharmoniseerde structuur voor ISO-managementsysteemnormen blijft behouden.
De nieuwe editie probeert dus niet een goed werkend systeem opnieuw uit te vinden. Ze legt op een aantal plaatsen wel duidelijker de link tussen kwaliteit, leiderschap, mensen en de strategische richting van de organisatie.
Dat is eigenlijk een logische evolutie. Een kwaliteitsmanagementsysteem heeft weinig waarde wanneer het naast de dagelijkse bedrijfsvoering bestaat. Het moet helpen om betere beslissingen te nemen, prestaties op te volgen en structureel te verbeteren.
ISO 9001:2026 verandert de basis dus niet fundamenteel. Ze scherpt vooral aan hoe kwaliteit in de dagelijkse aansturing van de organisatie moet worden geïntegreerd.
Kwaliteitscultuur krijgt meer aandacht
Een van de duidelijkere accenten in ISO 9001:2026 is de grotere aandacht voor kwaliteitscultuur. ISO koppelt dit zowel aan leiderschap als aan het bewustzijn van medewerkers. Ook ethisch gedrag wordt daarbij explicieter meegenomen.
Dat is in de praktijk veel relevanter dan het misschien klinkt.
Een organisatie kan haar processen, verantwoordelijkheden en controles goed hebben vastgelegd en toch problemen hebben met kwaliteitscultuur. Bijvoorbeeld wanneer afwijkingen liever niet worden gemeld, controles onder tijdsdruk worden overgeslagen of problemen snel worden opgelost zonder te onderzoeken waarom ze zijn ontstaan.
Dat kwaliteit belangrijk is, kun je in beleid en procedures vastleggen. Of mensen er in de dagelijkse praktijk ook naar handelen, is iets anders.
Daar ligt ook een duidelijke verantwoordelijkheid voor het management. Leidinggevenden bepalen mee welk gedrag binnen een organisatie normaal wordt gevonden. Wanneer productie, planning of levertermijnen systematisch zwaarder wegen dan afgesproken kwaliteitsvereisten, heeft dat uiteindelijk ook invloed op de manier waarop medewerkers met kwaliteit omgaan.
Hetzelfde geldt in positieve zin. Wanneer problemen open besproken kunnen worden, medewerkers worden betrokken bij verbeteringen en leidinggevenden consequent handelen volgens de gemaakte afspraken, wordt kwaliteit veel meer onderdeel van de dagelijkse werking.
ISO 9001:2026 versterkt daarmee een principe dat in een goed managementsysteem eigenlijk vanzelfsprekend zou moeten zijn:
Kwaliteit wordt niet alleen bepaald door wat je hebt vastgelegd, maar vooral door hoe mensen er iedere dag mee omgaan.
De link met de strategie van de organisatie wordt sterker
ISO 9001 vroeg ook vroeger al dat het kwaliteitsbeleid paste bij de context en de strategische richting van de organisatie. In de editie van 2026 wordt die relatie nog duidelijker benadrukt.
Dat is logisch.
Als een organisatie beslist om sterk te groeien, nieuwe markten te betreden, productie uit te breiden of nieuwe technologie in te voeren, heeft dat bijna altijd gevolgen voor het kwaliteitsmanagementsysteem.
Er kunnen nieuwe competenties nodig zijn. Leveranciers veranderen. Processen worden aangepast. Capaciteit komt onder druk te staan. Klantvereisten veranderen of er ontstaan nieuwe risico’s.
Dan heeft het weinig zin dat de bedrijfsstrategie in de ene vergadering wordt besproken en kwaliteit in een andere.
Die evoluties moeten ook terugkomen in de contextanalyse, risico’s en kansen, doelstellingen, KPI’s en uiteindelijk in de directiebeoordeling.
Een kwaliteitsmanagementsysteem moet dus mee evolueren met de richting van de organisatie. Anders loopt het systeem altijd achter de feiten aan.
Risico’s en kansen worden duidelijker van elkaar onderscheiden
Risicogebaseerd denken blijft een belangrijk onderdeel van ISO 9001. De editie van 2026 maakt wel een duidelijker onderscheid tussen het beheersen van risico’s en het benutten van kansen.
Dat vind ik in de praktijk een nuttige verduidelijking.
In veel organisaties staan risico’s en kansen vandaag samen in één tabel. Het risico wordt beoordeeld, er komt eventueel een maatregel bij en daarnaast staat ergens een kans omdat de norm nu eenmaal over “risks and opportunities” spreekt.
Maar een kans vraagt een andere manier van denken.
Een risico wil je beheersen of verminderen. Bij een kans moet je vooral beslissen of je er iets mee wilt doen.
Denk bijvoorbeeld aan het automatiseren van een controle, het standaardiseren van een goed werkend proces over verschillende vestigingen, een nieuwe technologie waarmee fouten sneller kunnen worden opgespoord of het gebruik van AI om kwaliteitsdata beter te analyseren.
Dan volstaat het niet om te registreren dat er een kans bestaat.
Je wilt weten:
Is deze kans interessant? Wat gaan we ermee doen? Wie neemt dit op? En heeft het uiteindelijk ook iets opgeleverd?
Daarmee wordt de opvolging van kansen veel praktischer.
Klimaatverandering blijft onderdeel van de context
De toevoeging rond klimaatverandering die in 2024 in ISO 9001:2015 werd opgenomen, blijft behouden in ISO 9001:2026. Organisaties moeten dus blijven beoordelen of klimaatverandering relevant is voor hun context en of belanghebbenden hier relevante eisen of verwachtingen rond hebben.
Ook hier geldt vooral gezond boerenverstand.
Dat betekent niet dat iedere organisatie plots een klimaatprogramma moet opzetten omdat ze ISO 9001 gecertificeerd is.
Voor sommige organisaties zal de impact beperkt zijn. Voor andere kan klimaatverandering wel degelijk gevolgen hebben voor grondstoffen, leveranciers, logistiek, infrastructuur, energievoorziening, productkwaliteit of klantvereisten.
De bedoeling is dus niet dat iedereen hetzelfde antwoord geeft.
Je moet de vraag stellen, beoordelen of ze voor jouw organisatie relevant is en er iets mee doen wanneer dat nodig is.
Meer toelichting bij de eisen
Een andere nuttige wijziging is de uitbreiding van Annex A. Die geeft bijkomende toelichting bij begrippen en bij de bedoeling achter verschillende eisen van ISO 9001:2026.
Dat lijkt misschien een detail, maar het kan in de praktijk veel discussie vermijden.
Bij audits zien we nog altijd dat organisaties soms zaken invoeren omdat iemand ooit heeft gezegd dat “ISO dat vraagt”. Vervolgens ontstaat een procedure, formulier of registratie die jarenlang blijft bestaan, terwijl niemand nog precies weet waarom.
Meer toelichting bij de bedoeling van een eis kan helpen om dat te vermijden.
Want uiteindelijk blijft de vraag meestal vrij eenvoudig:
Wat wil je met dit proces bereiken, werkt het zoals bedoeld en kun je dat aantonen?
Dat is veel relevanter dan zoveel mogelijk documenten produceren.
De overgang hoeft geen groot documentatieproject te worden
En daar zit misschien wel de belangrijkste boodschap voor organisaties die vandaag al ISO 9001:2015 gecertificeerd zijn.
Je hoeft niet opnieuw van nul te beginnen.
ISO zelf geeft duidelijk aan dat ISO 9001:2026 verder bouwt op de bestaande basis en dat organisaties vooral moeten beoordelen waar hun huidige systeem al voldoet en waar gerichte aanpassingen nodig zijn.
Een goede gap analysis is dus een logisch vertrekpunt.
Maar gebruik die oefening niet alleen om naast iedere gewijzigde eis een groen vinkje te kunnen zetten.
Als je toch door het systeem gaat, kijk dan meteen ook naar zaken die vandaag niet goed meer werken.
Worden KPI’s opgevolgd waar al jaren niets mee gebeurt? Blijven corrigerende maatregelen te lang openstaan? Worden dezelfde gegevens op verschillende plaatsen geregistreerd? Zijn risicoanalyses nog actueel? Kost het ieder jaar opnieuw dagen werk om alle informatie voor de directiebeoordeling bijeen te zoeken?
Dan is dit een uitstekend moment om daar iets aan te doen.
Behoud wat goed werkt. Pas aan wat moet. En gebruik de overgang vooral om overbodige ballast uit het systeem te halen.
Een geïntegreerd managementsysteem wordt alleen maar logischer
ISO 9001:2026 gebruikt de actuele geharmoniseerde structuur voor ISO-managementsysteemnormen. Daardoor blijft de norm goed combineerbaar met onder meer ISO 14001, ISO 45001 en ISO 27001. ISO benadrukt zelf dat de aansluiting met andere managementsysteemnormen verder is verbeterd.
Voor organisaties die meerdere normen toepassen, is dat belangrijk.
Context en belanghebbenden hoef je niet vier keer apart te beheren. Hetzelfde geldt voor doelstellingen, risico’s, audits, corrigerende maatregelen, competenties of directiebeoordeling.
Natuurlijk heeft iedere norm zijn eigen specifieke eisen en risico’s. Milieu is geen kwaliteit, informatiebeveiliging is geen veiligheid en voedselveiligheid heeft opnieuw zijn eigen logica.
Maar de manier waarop je die processen beheert, kan wel geïntegreerd worden.
Dat is ook hoe we Phronesys opbouwen: één managementsysteem waarin je verschillende disciplines kunt beheren zonder voor iedere norm opnieuw een apart systeem naast elkaar te zetten.
Integreer waar het kan. Hou het specifiek waar het nodig is.
Wat moet je nu concreet doen?
Er is geen reden om nu in paniek heel het systeem te beginnen herschrijven. Maar wachten tot vlak voor de overgangsaudit is evenmin verstandig.
Ik zou het praktisch als volgt aanpakken:
- Lees ISO 9001:2026 en bepaal wat werkelijk gewijzigd is. Werk vanuit de gepubliceerde norm, niet vanuit oude DIS-versies, presentaties of lijstjes die al maanden online circuleren.
- Voer een gerichte gap analysis uit. Kijk waar het bestaande systeem al voldoet en waar werkelijk actie nodig is.
- Bekijk leiderschap, kwaliteitscultuur en ethisch gedrag. Niet alleen wat er op papier staat, maar vooral hoe dit in de praktijk wordt ondersteund.
- Controleer de aansluiting met de strategie. Passen context, risico’s, kansen en kwaliteitsdoelstellingen nog bij de richting waarin de organisatie evolueert?
- Bekijk risico’s en kansen opnieuw. Zeker bij kansen: bepaal of je ze wilt benutten en hoe je ze verder opvolgt.
- Herbekijk bewustzijn en competenties. Weten medewerkers niet alleen wat ze moeten doen, maar begrijpen ze ook waarom?
- Controleer of de contextanalyse nog actueel is, inclusief de mogelijke relevantie van klimaatverandering.
- Pas processen en gedocumenteerde informatie alleen aan waar dat nodig is. Maak geen nieuwe documenten omdat er een nieuwe editie van de norm bestaat.
- Gebruik interne audits om de aangepaste onderdelen te beoordelen en neem de overgang mee in de directiebeoordeling.
- Stem de certificatieplanning af met je certificatie-instelling.
Dat is eigenlijk de hele filosofie.
Eerst begrijpen wat veranderd is. Dan bepalen wat dat voor jouw organisatie betekent. En pas daarna aanpassen.
Je hebt drie jaar voor de overgang
Organisaties die vandaag gecertificeerd zijn volgens ISO 9001:2015 krijgen drie jaar om over te schakelen naar ISO 9001:2026. Ze hoeven daarvoor niet opnieuw van nul door het volledige certificatieproces te gaan. De concrete planning van de overgang wordt afgestemd met de certificatie-instelling.
Drie jaar klinkt ruim.
Maar ik zou daar niet uit afleiden dat je tweeënhalf jaar niets hoeft te doen.
De eerste periode kun je perfect gebruiken om de wijzigingen rustig te beoordelen, een gap analysis uit te voeren en eventuele aanpassingen mee te nemen in de normale werking van het managementsysteem.
Dat is veel efficiënter dan enkele maanden voor de deadline alles tegelijk te willen aanpassen.
Voor veel organisaties zal de overgang bovendien kunnen aansluiten bij een geplande opvolgings- of hercertificatieaudit. De exacte aanpak bespreek je best met je eigen certificatie-instelling. ISO geeft dat ook expliciet zo aan.
Gebruik de overgang om het systeem beter te maken
Een nieuwe normeditie creëert altijd het risico dat alle aandacht naar conformiteit gaat.
Welke clausule is gewijzigd? Welke procedure moeten we aanpassen? Welke tekst ontbreekt nog?
Dat moet uiteraard gecontroleerd worden.
Maar als dat het enige resultaat van de overgang is, laat je een kans liggen.
Misschien blijkt tijdens de gap analysis dat de risicoanalyse al jaren nauwelijks wordt aangepast. Misschien worden doelstellingen netjes gemeten, maar leidt een afwijkende KPI zelden tot actie. Misschien zijn audits, klachten, leveranciersbeoordelingen en CAPA allemaal goed geregeld, maar bestaat er nauwelijks samenhang tussen die informatie.
Dan ligt daar veel meer winst dan in het herschrijven van een procedure.
Met Phronesys kunnen context en belanghebbenden, risico’s en kansen, doelstellingen en KPI’s, audits, klachten, leveranciers, CAPA en directiebeoordeling met elkaar worden verbonden.
Een wijziging in de context kan aanleiding geven tot een nieuw risico. Een terugkerende auditbevinding kan leiden tot een oorzakenanalyse en corrigerende maatregel. Een KPI die structureel afwijkt kan zichtbaar worden in de directiebeoordeling en leiden tot een nieuwe actie of doelstelling.
Dan begint een managementsysteem echt te werken.
Niet registreren om aan ISO te voldoen. Informatie gebruiken om de organisatie beter te sturen.
Conclusie
ISO 9001:2026 gooit het kwaliteitsmanagementsysteem niet opnieuw overhoop. De procesbenadering, klantgerichtheid, risicogebaseerd denken en continue verbetering blijven gewoon overeind. De structuur blijft bovendien herkenbaar en sluit nog beter aan bij andere ISO-managementsysteemnormen.
De nieuwe editie legt wel een aantal duidelijke accenten. Leiderschap en kwaliteitscultuur krijgen meer aandacht, ethisch gedrag wordt explicieter meegenomen, de aansluiting met de strategie wordt versterkt en risico’s en kansen worden duidelijker van elkaar onderscheiden. Ook Annex A moet helpen om de bedoeling achter de eisen beter te begrijpen.
Voor organisaties die vandaag al een goed werkend ISO 9001-systeem hebben, hoeft de overgang daarom geen gigantisch project te worden.
Kijk wat veranderd is. Behoud wat werkt. Pas aan wat nodig is. En gebruik de gelegenheid om het systeem eenvoudiger en beter te maken.
Dat lijkt mij uiteindelijk veel meer in de geest van ISO 9001 dan opnieuw een berg documenten produceren.
Maak de overstap naar ISO 9001:2026 beheersbaar
Met Phronesys beheer je context en belanghebbenden, risico’s en kansen, doelstellingen, KPI’s, audits, leveranciers, klachten, corrigerende maatregelen en directiebeoordeling binnen één geïntegreerd managementsysteem.
Zo kun je de overgang naar ISO 9001:2026 gericht aanpakken en tegelijk blijven opvolgen of processen en maatregelen in de praktijk ook werkelijk werken.